1. Bốn mươi năm Đổi mới: Thành tựu lịch sử nhưng chưa thể bằng lòng

Chặng đường gần bốn thập kỷ Đổi mới (1986–2025) đã ghi dấu một bước chuyển mình mạnh mẽ của Việt Nam. Từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, chịu bao vây cấm vận và thuộc nhóm quốc gia nghèo nhất thế giới, Việt Nam đã vươn lên trở thành nền kinh tế có thu nhập trung bình, độ mở thuộc nhóm cao nhất toàn cầu và ngày càng có vị thế quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực.

Những con số thống kê cho thấy quy mô phát triển rất ấn tượng.

• Quy mô nền kinh tế tăng từ khoảng 4,8 tỷ USD năm 1986 lên ước đạt 514 tỷ USD năm 2025. Thu nhập bình quân đầu người tăng từ khoảng 80 USD lên gần 5.000 USD, tức cao hơn khoảng 60 lần.
• Thương mại quốc tế trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng. Kim ngạch xuất khẩu tăng từ 350 triệu USD lên khoảng 475 tỷ USD, trong khi mạng lưới thị trường mở rộng từ 43 quốc gia lên 240 quốc gia và vùng lãnh thổ.
• Thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) cũng đạt nhiều kết quả nổi bật. Lũy kế vốn FDI đăng ký giai đoạn 1988–2025 đạt khoảng 500 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm 20 quốc gia hấp dẫn nhất thế giới đối với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Nhờ những thành tựu đó, Việt Nam hiện đứng thứ 32 thế giới về quy mô GDP và thứ tư trong ASEAN.

Đó là những kết quả rất đáng tự hào, phản ánh sự đúng đắn của đường lối Đổi mới và nỗ lực bền bỉ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân.

Tuy nhiên, chính những thành công ấy cũng đặt ra yêu cầu mới. Khi mục tiêu phát triển đã được nâng lên ở tầm cao hơn, những phương thức tăng trưởng từng phát huy hiệu quả trong giai đoạn trước đang dần bộc lộ giới hạn.

Để hiện thực hóa mục tiêu đến năm 2030 đưa thu nhập bình quân đầu người lên khoảng 8.500 USD và tiến tới trở thành nước phát triển vào năm 2045, Việt Nam không thể tiếp tục dựa vào những động lực tăng trưởng cũ. Điều đất nước cần lúc này không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng, mà quan trọng hơn là tạo ra những đột phá về chất lượng phát triển.

Muốn vậy, trước hết phải nhìn thẳng vào những tồn tại đang cản trở sự phát triển.

2. “Điểm nghẽn của điểm nghẽn”: Khi thực thi trở thành rào cản lớn nhất

Trong nhiều năm qua, các văn kiện của Đảng và Nhà nước đều xác định ba điểm nghẽn chiến lược của nền kinh tế là thể chế, nguồn nhân lực và hệ thống kết cấu hạ tầng.

Đó vẫn là những vấn đề lớn cần tiếp tục tháo gỡ.

Tuy nhiên, bước vào giai đoạn chuẩn bị Đại hội XIV, một nhận định có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đã chỉ ra bản chất của vấn đề.

"Thực thi đang là điểm nghẽn của điểm nghẽn."

Nhận định này không chỉ giúp nhìn rõ hơn nguyên nhân của nhiều tồn tại kéo dài, mà còn đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy quản trị quốc gia.

Một chủ trương đúng, một chính sách tốt hay một đạo luật tiến bộ sẽ khó phát huy hiệu quả nếu quá trình tổ chức thực hiện không đồng bộ, thiếu quyết liệt hoặc bị cản trở bởi những rào cản hành chính.

Mê cung quy định và chi phí tuân thủ

Những năm qua, hệ thống pháp luật đã có nhiều bước hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý cho phát triển.

Tuy nhiên, tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các văn bản quy phạm pháp luật vẫn là một trong những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp.

Theo Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 (PCI 2.0), chỉ khoảng 6–8% doanh nghiệp cho biết họ có thể thường xuyên dự báo được những thay đổi của chính sách pháp luật.

Điều đó đồng nghĩa với việc phần lớn doanh nghiệp vẫn phải hoạt động trong tâm thế bị động, khó xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn.

Không chỉ vậy, chi phí tuân thủ vẫn ở mức cao.

Khảo sát cho thấy 26% doanh nghiệp được kỳ vọng phải chi trả các khoản chi phí không chính thức khi thực hiện thủ tục xin giấy phép hoạt động. Tỷ lệ này cao gấp khoảng 2,7 lần mức trung bình của khu vực Đông Á và Thái Bình Dương.

Đây không chỉ là gánh nặng tài chính mà còn làm giảm niềm tin của doanh nghiệp, hạn chế động lực đổi mới sáng tạo và làm suy giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn

Một điểm nghẽn khác đang được nhiều chuyên gia và nhà quản lý đề cập là khoảng cách giữa chủ trương và thực thi.

Không ít chủ trương đúng của Trung ương khi triển khai xuống cơ sở đã chậm tiến độ, thiếu đồng bộ hoặc bị ách tắc trong quá trình thực hiện.

Hiện tượng "trên nóng, dưới lạnh" vẫn xuất hiện ở nhiều nơi.

Bên cạnh đó, tâm lý né tránh trách nhiệm, sợ sai, sợ va chạm của một bộ phận cán bộ, công chức đã làm giảm hiệu quả quản trị và kéo dài thời gian xử lý công việc.

Khi một quyết định phải đi qua nhiều tầng nấc trung gian, mỗi khâu chậm trễ đều làm gia tăng chi phí cho xã hội và làm mất đi những cơ hội phát triển.

Vì vậy, vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ là ban hành thêm chính sách mới, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực tổ chức thực hiện, bảo đảm mỗi chủ trương đúng đều nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Đó cũng chính là lý do vì sao khơi thông "điểm nghẽn của điểm nghẽn" được xem là chìa khóa để giải phóng các nguồn lực phát triển và tạo nền tảng cho những đột phá trong giai đoạn tới.

Nguyễn Mạnh Hiền, UVBCH Hội đồng hòa bình và Phát triển Việt Nam

Tài liệu tham khảo:

1. Cac điểm nghẽn-LeQuocPhuong.pptx (Nguồn chính)
2. Ba kịch bản tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030 - Báo Mới
3. Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 - PCI 2.0
4. CUỘC CÁCH MẠNG VỀ NĂNG LỰC THỰC THI - Báo Chính phủ
5. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) - Tạp chí Công Thương
6. Gỡ nút thắt thể chế phát triển kinh tế số - Diễn đàn Doanh nghiệp
7. Nhận diện điểm nghẽn chất lượng nguồn nhân lực - Tạp chí Quản lý nhà nước
8. Hoàn thiện thể chế phát triển nhanh và bền vững - Học viện Hành chính & Quản trị công
9. Tư duy mới về an ninh trong Nghị quyết Đại hội XIV - Đảng bộ An Giang
10. Đại hội XIV: Hoàn thiện đồng bộ thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn - Tạp chí Pháp luật & Phát triển